AB Dijital Ürün Pasaportu (DPP) ve Tekstilde Yol Haritası

AB Eko-Tasarım Tüzüğü (ESPR) ve Dijital Ürün Pasaportu

Avrupa Birliği tarafından kabul edilen Sürdürülebilir Ürünler İçin Eko-Tasarım Tüzüğü (ESPR - Tüzük (AB) 2024/1781), AB iç pazarındaki ürünlerin çevresel sürdürülebilirliğini, döngüselliğini ve enerji verimliliğini artırmayı hedefleyen temel mevzuattır [1]. ESPR hükümleri uyarınca belirlenen eko-tasarım kriterlerine ve bilgi gereksinimlerine uyum sağlamayan ürünlerin AB piyasasına arz edilmesi yasal olarak yasaklanmıştır [1].
Tüzük, Dijital Ürün Pasaportu (Digital Product Passport - DPP) uygulamasını getirir [1]. Bu pasaport sistemi ürün üzerine, ambalajına veya eşlik eden belgelere yerleştirilecek QR kod, RFID veya benzeri açık standartlı veri taşıyıcılar aracılığıyla erişilebilir olacaktır [1]. Pasaportta yer alan teknik veriler tüketiciler, piyasa gözetim makamları ile profesyonel tamir ve geri dönüşüm tesisleri tarafından kullanılacaktır [1].

Mevzuat Takvimi: 2027 Hedefi ve Ev Tekstilinin Durumu

Sektörde sıklıkla dile getirilen '2027 yılında ev tekstili, perde ve döşemelik kumaşlar için DPP zorunlu hale geliyor' iddiası hukuki takvim açısından doğru değildir [1]. ESPR tüzüğü bir çerçeve mevzuat niteliğinde olup, belirli bir ürün grubuna yönelik bağlayıcı yükümlülükler ancak o sektöre özel olarak yayımlanacak yetki devrine dayalı tüzükler (delegated acts) ile doğmaktadır [1].
Avrupa Birliği takviminde tekstil sektörü öncelikli ürün grupları arasında yer almakta olup bu alan giyim (apparel) olarak adlandırılmıştır [1]. Çalışma planında yer alan 2027 tarihi bir zorunluluk başlangıç tarihi değil, ürün bazlı tüzüğün kabul edilmesi hedeflenen gösterge niteliğindeki takvimdir [1]. Ayrıca ESPR tüzüğü açık bir yasal güvence içermektedir: Herhangi bir ürün grubu için kabul edilen yetki devrine dayalı tüzüğün uygulama tarihi, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en erken 18 ay sonra başlayabilir [1]. Dolayısıyla giyim odaklı tüzük 2027'de kabul edilse dahi yükümlülük en erken 18 ay sonra devreye girecektir [1]. Ev tekstili, perde ve döşemelik kumaşlar için ise henüz ayrı bir alt tüzük takvimi yayımlanmamıştır [1].

CIRPASS-2 Projesi ve Tanımlayıcı Düzeyi Tartışmaları

DPP mimarisinin teknik standartlarını geliştirmek üzere Avrupa Birliği tarafından fonlanan CIRPASS-2 projesi bünyesinde tekstil uzman çalışma grupları faaliyet göstermektedir [2], [3]. DPP'nin hangi ayrıntı düzeyinde yapılandırılacağı (ürün modeli, parti/lot düzeyi veya her bir tekil ürün/item seviyesi), ilgili ürün grubu tüzüğünde belirlenecektir [1], [3].
CIRPASS-2 projesinin tekstil uzman grubundaki katılımcılar arasında gerçekleştirilen sektör anketinde uzmanlar, uzun vadede ürünlerin tekil birim (item) düzeyinde tanımlanmasına güçlü destek verdiklerini beyan etmişlerdir [2].
Türkiye'de KOSGEB'in yeşil dönüşüm desteği bulunmaktadır [4].