GRS Standardı: Tekstilde Geri Dönüştürülmüş İçerik ve İzlenebilirlik

Küresel Geri Dönüşüm Standardı ve Kapsamı

Global Recycled Standard (GRS), tekstil ürünlerinde geri dönüştürülmüş malzeme içeriğini, gözetim zincirini (chain of custody), sosyal ve çevresel uygulamaları ile kimyasal kısıtlamaları belirleyen uluslararası, gönüllü bir tam ürün standardıdır [1]. Textile Exchange tarafından yönetilen bu standart, hem tüketici öncesi (pre-consumer) hem de tüketici sonrası (post-consumer) geri dönüştürülmüş girdilerin doğrulanmasını ve izlenebilirliğini hedefler [2]. Bu çerçevede standart, üretim atıklarının ve kullanım ömrünü tamamlamış tekstil materyallerinin döngüsel ekonomiye kazandırılmasını destekler [1, 2].

GRS sertifikasyonu, en az %20 oranında geri dönüştürülmüş malzeme içeren ürünler için işletmeler arası (B2B) ticarette uygulanabilir [1]. Ancak bir ürünün nihai tüketiciye yönelik ürün bazlı GRS etiketi taşıyabilmesi için en az %50 geri dönüştürülmüş içerik barındırması şarttır [1]. Geri dönüşüm aşamasından başlayarak nihai işletmeler arası satış işlemindeki son satıcıya kadar her üretim aşamasının lisanslı bir belgelendirme kuruluşu tarafından sertifikalandırılması zorunludur [1]. Atık toplama noktaları ise beyan ve ilgili belgeler üzerinden sisteme dahil edilerek izlenir [1].

Gözetim Zinciri, Depolama ve İşlem Sertifikaları

Tedarik zincirinde malzemenin fiziksel takibi, İçerik İddia Standardı (CCS) protokolleri doğrultusunda yürütülür [4]. Sertifikalı malzemenin tesis içindeki depolanması, beyan edilen materyalin beyan edilmeyen standart malzemelerden kesin olarak ayrılmasını (segregasyon) ve tanımlanmasını temin edecek şekilde yönetilmelidir [4]. Üretim alanlarında karışımı önleyecek fiziki hat ayrımları oluşturulur [4]. Ayrıca sertifikalı malzemenin her sevkiyatı, ilgili faturaya veya sevk evrakına açıkça bağlanan bir tanıtım kodu ile işaretlenmelidir [4].

Tedarik zincirine dahil olan tüm geri dönüştürülmüş malzemelerin onaylı bir belgelendirme kuruluşu tarafından düzenlenmiş geçerli bir İşlem Sertifikasına (Transaction Certificate - TC) sahip olması şarttır [1]. Kuruluşların genel uygunluğunu gösteren Kapsam Sertifikaları (Scope Certificate - SC) düzenlenme tarihinden itibaren en fazla bir yıl süreyle geçerli olup, bağımsız üçüncü taraf belgelendirme kuruluşlarınca gerçekleştirilen yıllık denetimlerle yenilenir [5, 7]. Tesisler bu denetimlerde enerji ve su tüketiminde hedefler belirleyerek yıllık ilerlemeyi raporlamakla yükümlüdür [1]. Denetimler işletmenin tüm çevresel ve sosyal kriterlere uygunluğunu doğrular [1, 7].

Kimyasal Yönetimi ve Avrupa Mevzuatına Uyum

GRS sertifikalı ürünlerin üretiminde katı kimyasal kısıtlamalar uygulanır [1]. Standart gereğince ZDHC Üretim Kısıtlı Maddeler Listesi (MRSL) parametrelerini aşan veya REACH SVHC listesindeki kısıtlı maddeleri içeren kimyasal formülasyonların kullanımı kesinlikle yasaktır [1].

Ayrıca Avrupa Birliği, REACH Tüzüğü Ek XVII kapsamında (Tüzük 2024/2462) PFHxA ve bağlantılı kimyasalları giyim sektöründe 10 Ekim 2026 tarihinden itibaren kısıtlamaktadır [3]. Perde, döşemelik ve yatak takımları gibi ev tekstili ürünlerinde ise homojen malzemede PFHxA ve tuzları için 25 ppb üzerindeki konsantrasyonlar 10 Ekim 2027 tarihinden itibaren yasaklanacaktır [3]. Ev tekstilinde perde ve döşemelik kumaşlar OEKO-TEX STANDARD 100 kapsamında Ürün Sınıfı IV altında değerlendirilmekte olup, alev geciktirici kimyasalların kullanımı bu standardın 5.4 bölümünde özel olarak denetlenir [6]. Üreticilerin GRS sertifikasyonunu bu yasal kimyasal kısıtlamalarla birlikte planlaması gerekir [1, 3, 6].