Martindale Testi: Döşemelik Kumaşta Aşınma Dayanımı Standartları

Test Yöntemi ve Laboratuvar Düzeneği

Martindale yöntemi, döşemelik kumaşların ve teknik tekstil yüzeylerinin sürtünmeye karşı mekanik aşınma direncini belirlemek için kullanılan uluslararası temel standart yöntemdir [1, 3]. Bu test prosedürü EN ISO 12947 serisi standartlar altında eksiksiz tanımlanmış olup, kumaş bozulma noktasının tayini ISO 12947-2 protokolü ile yürütülür [3]. Standart muayene prosedürü, teknik şartnamelerde düşük aşınma ömrüne sahip olduğu önceden belirtilen özel dokular hariç olmak üzere, dokusuz yüzeyler (nonwoven) dahil tüm tekstil kumaşlarına eksiksiz biçimde uygulanır [3].

Laboratuvar düzeneğinde test edilecek kumaş numuneleri dairesel formda kesilerek özel numune tutucu yuvalara yerleştirilir [2]. Numunenin aşınmaya maruz kalan yüzeyi, aşındırma tablasına gerilmiş standart aşındırıcı kumaş ile doğrudan temas ettirilir [2]. Deneyde kullanılan aşındırıcı materyal, aşınmaya karşı son derece dayanıklı kamgarn yün kumaştan (Worsted Wool Fabric) imal edilmiştir [2]. Bu aşındırıcı kumaş doğrudan sert metal tablaya temas etmez; kumaşın altına yastıklama işlevi gören standart dokuma veya dokunmamış keçe tabakası yerleştirilerek düzgün gerdirilir [2]. Bu sayede numune ile aşındırıcı arasında dengeli bir sürtünme yüzeyi oluşturulur [2].

Uygulanan Basınç Değerleri ve Lissajous Deseni

Aşındırma sürecinde numuneye uygulanacak temas yükü, kumaşın nihai kullanım amacına göre standart tarafından kesin kurallarla belirlenmiştir [2]. Döşemelik kumaş numunelerinin kullanım alanına göre test başlığına 9 kPa veya 12 kPa değerinde standart basınç uygulanır [2]. Belirlenen bu basınç değerleri, kumaş yüzeyine test boyunca homojen bir mekanik kuvvet iletilmesini temin eder [2].

Aşındırma hareketi doğrusal veya tek yönlü bir sürtünme olmayıp, Martindale cihazının mekanik dişli sistemi tarafından oluşturulan geometrik bir Lissajous deseni üzerinden gerçekleştirilir [2]. Cihaz, numune ile kamgarn yün aşındırıcı kumaşı bu Lissajous eğrisi boyunca birbiri üzerinde ovuşturur [2]. Bu hareket sayesinde lifler ve iplikler tek bir doğrultuda değil, her açıdan eşit şekilde sürtünmeye maruz kalarak gerçek kullanım koşullarındaki mekanik aşınma simüle edilir [2]. Numunenin mekanik bozulma noktasına ulaşması için gereken toplam sürtünme (devir/rub) sayısı ne kadar yüksek çıkarsa, test edilen kumaş o kadar dayanıklı kabul edilir [2].

Bitiş Noktasının Tespiti ve Kalite Kriterleri

ISO 12947-2 standardı kapsamında testin bitiş noktası (specimen breakdown), cihazın önceden belirlenmiş sabit aralıklarla durdurulması ve numunenin incelenmesiyle kararlaştırılır [3]. Deney esnasında operatör kumaşı düzenli aralıklarla gözlemler [3]. Dokuma kumaşlar için deneyin kesin bitiş kriteri, kumaş dokusu üzerinde iki ipliğin tamamen kopmasıdır [1, 3]. Numune üzerinde iki ipliğin koptuğu ilk kontrol anında cihaz durdurulur ve o ana kadar kaydedilen devir sayısı kumaşın resmi Martindale aşınma dayanımı değeri olarak rapora yazılır [1, 3].

Üreticilerin döşemelik kumaş koleksiyonlarında aşınma dayanımını akredite ISO 12947-2 test raporlarıyla belgelendirmesi, teknik şartnamede istenen değerin gösterilmesini sağlar [1, 3].