Avrupa Tekstil Pasaportu: ESPR Tüzüğü ve Dijital Ürün Pasaportu

ESPR Tüzüğü ve Dijital Ürün Pasaportu Takvimi

Avrupa Birliği'nin sürdürülebilir büyüme stratejisi olan Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde yürürlüğe giren Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü (ESPR - Tüzük 2024/1781), tekstil sektörü için yeni kurallar getirmektedir [1]. Tüzük kapsamında tekstil ve hazır giyim ürünleri için bir Dijital Ürün Pasaportu (DPP) sistemi oluşturulması öngörülmüştür [1]. Avrupa Komisyonu'nun çalışma planı doğrultusunda tekstil ve giyim ürünlerine yönelik yetki devri tüzüklerinin (ürün kurallarının) kabulünün 2027 yılına kadar tamamlanması hedeflenmektedir [1, 6].

ESPR Tüzüğü Madde 8 hükümleri uyarınca, kabul edilecek yetki devri düzenlemelerinin uygulama tarihi, tüzüğün yürürlüğe girmesinden itibaren en erken 18 ay sonra başlayabilir [1]. Dolayısıyla tekstil sektörü için pasaport zorunluluğu derhal başlamamakta, sanayicilere teknik hazırlıklarını tamamlamaları için yasal bir intibak süresi tanınmaktadır [1, 6]. Uygulamaya yönelik teknik detaylar, toplanacak veri parametreleri ve ürün bazlı istisnalar Komisyon tarafından hazırlanacak ürün kuralları ile kesinleşecektir [6].

Pasaport Veri Kapsamı, Taşıyıcılar ve Mimari Yapı

Dijital Ürün Pasaportu; tekstil ürünlerinin çevresel etkilerini, geri dönüştürülebilirlik durumunu ve bünyesinde bulunan endişe verici maddeleri dijital ortamda şeffaf şekilde sunmayı amaçlar [1]. Tüzük hükümleri çerçevesinde ürünlerin döngüsel ekonomiye uyumu ve malzeme içerikleri kayıt altına alınır [1]. Sosyal sürdürülebilirlik gerekliliklerinin pasaport kapsamına dahil edilip edilmeyeceği ise Komisyon tarafından 19 Temmuz 2028 tarihine kadar değerlendirilecektir [1].

Pasaportun ürün modeli, üretim partisi (batch) veya tekil ürün (item) düzeyinde mi düzenleneceği çıkacak ürün kurallarıyla netleşecektir [1]. AB destekli CIRPASS-2 projesinde görev alan tekstil uzmanları, uzun vadeli güvenilirlik için tekil ürün düzeyinde tanımlayıcıları güçlü şekilde desteklerken, parti düzeyindeki kuralların henüz net tanımlanmadığına dikkat çekmektedir [5]. Pasaport verilerine erişim, ürün üzerine yerleştirilecek bir veri taşıyıcı (QR kod veya iki boyutlu barkod) vasıtasıyla sağlanacaktır [1]. Bu veri taşıyıcı cihazlar tarafından okunabilir olmalıdır [1]. Pasaport verileri, ürünü piyasaya süren sorumlu işletme veya lisanslı DPP hizmet sağlayıcıları tarafından depolanacak; AB düzeyinde kurulan merkezi kayıt ise benzersiz ürün tanımlayıcılarını tutacaktır [1].

Kimyasal Güvenlik ve Tedarik Zinciri Yönetimi

Dijital ürün pasaportuna yönelik hazırlıkta kimyasal yönetim ve mevcut sertifikalar kullanılabilecek kayıtlardır [2]. OEKO-TEX Standard 100, iplikten bitmiş ürüne kadar tekstil ürünlerinin zararlı maddeler açısından test edildiğini belgeler [2]. Standardın 1 Haziran 2026 güncellemesinde bisfenol B, F, S ve AF bileşikleri için limit 200 mg/kg olarak belirlenmiştir [3]. Azo boyalardan ayrılan arilaminlerin her biri için sınır 20 mg/kg'dır [3].

Geri dönüştürülmüş hammadde tarafında ise Textile Exchange tarafından yönetilen Küresel Geri Dönüşüm Standardı (GRS), işletmeler arası ticarette en az %20 geri dönüştürülmüş içerik doğrulaması ve gözetim zinciri şartı aramaktadır [4]. Üreticilerin çevresel etki, kimyasal yönetim ve hammadde izlenebilirlik kayıtlarını şimdiden düzenlemesi, ürün kuralları yayımlandığında hazırlık süresini kısaltır [1, 2, 4].